Ton van 't Hof's Storefront

Recensie Hard

Vrouwenstemmen die de lezer ruimte laten

door Bouke Vlierhuis in Meander

'Dit boek is zonder enige vorm van subsidie tot stand gekomen'. Deze ongebruikelijke mededeling staat voor in de bundel Hard van Rolando Revagliatti (1945). Hebben uitgever Stanza en/of vertaler Fa Claes zich in allerlei bochten gewrongen om de overheid een paar duizend euro afhandig te maken voor dit project en uiten ze zo hun frustratie over het mislukken daarvan? Of is het rebellie? Hebben we te maken met vrijbuiters die walgen van het subsidiecircus en het anders willen doen? Dat laatste lijkt het geval.

Ton van 't Hof, weblogger op Stanza (onderdeel van De Contrabas) en 1Hundred1, besloot bij wijze van proef een dichtbundel uit te brengen via internet met een zo goed als niet-bestaand budget. Het bundeltje wordt pas gedrukt als het besteld is (POD - Printing On Demand), ergens aan de andere kant van de wereld. Ik hou daar wel van; iemand die niet mekkert, maar het gewoon probeert.

De vormgeving van de bundel lijdt er wel erg onder. Veel te glad en veel te wit printerpapier, slecht zetwerk en een bobbelig ingelijmde rug doen af aan het leesplezier. Maar, het moet gezegd, het boekje kost dan ook nog geen tientje. Daarvan kun je nog amper ergens fatsoenlijk lunchen, laat staan een reguliere dichtbundel aanschaffen. En heb je jezelf getrakteerd op dit bundeltje (bestellen per e-mail), dan kun je voortaan van de prachtige vertalingen van Fa Claes genieten zonder als een kantoorslaaf op een monitor te hoeven staren. En dat is winst, pure winst, want Hard is een heerlijke bundel.

Revagliatti - in zijn thuisland Argentinië een gevierd dichter - laat in Hard vrouwen aan het woord. Wie die vrouwen zijn en wat hun relatie is tot de dichter wordt nergens helemaal duidelijk. Zij vertellen de verhalen van hun seksuele escapades, hun bekoelde huwelijken, hun onzekerheid en gevoeligheden. Ze zijn venijnig over hun sukkel van een echtgenoot, spreken dan weer droogjes, dan weer met verontwaardiging over de dood, en ze berusten erin oud te zijn en verwaarloosd te worden. Ze verlangen terug naar hun jeugd of hun onschuld. Ze trekken aan, ze stoten af, ze klagen dat mannen hun behoeften niet begrijpen en ze filosoferen wat terwijl ze van twee kanten gepenetreerd worden:


Een koor van vrouwenstemmen, geschreven door een man. Dat alleen al geeft deze teksten een interessante gelaagdheid. Wie is er eigenlijk aan het woord? Als het de vrouwen zijn, wat moeten we dan geloven van wat ze zeggen? Hun woorden worden hen immers door een man in de mond gelegd. Is het de dichter? Waarom dan die maskerade, dat spel met het perspectief? Wil hij ons iets duidelijk maken over vrouwen? Of over zichzelf? Of nodigt hij ons alleen maar uit om te doen zoals hij en de wereld eens van de andere kant te bekijken? Mysteriën genoeg dus voor de lezer die wat tijd en moeite wil investeren. Daarbij komen nog de magie van de Spaanse taal en de vele typisch Argentijnse verschijnselen waaraan gerefereerd wordt. Stof tot nadenken, opzoeken en herlezen.

Revagliatti laat veel ruimte voor interpretatie. Zijn gedichten zijn kort en open, soms een soort cryptische epigrammen. Ze nodigen uit tot telkens herlezen en tot telkens opnieuw proberen de lege ruimtes op een andere manier in te vullen.

Het is onmogelijk de vertaling te beoordelen als de oorspronkelijke taal je vreemd is. Het lijkt me echter, gezien de compacte stijl en de verankering in de Argentijnse cultuur, dat Fa Claes een makkelijker project had kunnen kiezen. Hij slaagt erin om metrum en structuur van de gedichten overeind te houden en het is een genot om uit deze tweetalige bundel het Spaans hardop voor te lezen terwijl de vertaling als 'ondertiteling' fungeert.

Wat mij betreft mag Stanza vier keer per jaar met zo'n bundel komen. Maar met dat POD weet ik het nog niet. Niet schieten hoor, het is maar een idee, maar met een beetje subsidie moet het toch mogelijk zijn om er een mooier boekje van te maken?